Erkek kısırlığında yapılması gereken teşhis yöntemleri

Erkek kısırlığı (erkek infertilitesi) tanısında kullanılan başlıca testler şunlardır:

1. Semen Analizi (Spermiyogram)

Temel ve ilk testtir.

Sperm sayısı, motilite (hareketlilik), morfoloji (şekil), semen hacmi, viskozite ve likefaksiyon süresi değerlendirilir.

Farklı zamanlarda en az 2 örnek alınarak doğal değişkenlik göz önünde bulundurulur.

FSH, LH, testosteron düzeyleri sperm üretimi ve işlevi hakkında bilgi verir.

Gerekirse prolaktin, TSH, estradiol (E2) da ölçülür.

Üroloji uzmanı, testis büyüklüğü, varikosel, kitle veya epididim varlığını değerlendirebilir.

Skrotal (testis) ultrasonu varikosel, kist, tümör gibi yapısal sorunları ortaya çıkarır;

Transrektal ultrason (TRUS), meni kanal tıkanıklığı veya prostat patolojileri için yapılır.

Retrograd ejakülasyon (spermin mesaneye geri gitmesi) araştırılır. Ejakülasyon (boşalma) sonrası idrarda sperm aranır.

Özellikle çok düşük sperm sayısı (<10 ml⁻¹) veya azoospermi (menide sperm olmaması) durumlarında yapılırlar:

-Karyotip analizi (kromozom sayısı/şekli),

-Y‑kromozomu mikrodelesyon testi,

-CFTR testi (vas deferans yokluğu şüphesi hâlinde),

-Sperm FISH gibi kromozomal analizler yapılabilir.

Azoospermi durumunda, spermatogenez (sperm üretimi) olup olmadığını belirlemek için yapılır.

Eğer sperm yeterli miktarda üretiliyorsa sperm kanallarında tıkanıklık, üretilmiyorsa üretim aksaklığı düşünülür.

DNA Fragmantasyon Testleri (SCSA, TUNEL, Comet vb.) sperm DNA bütünlüğünü inceler.

Özellikle tekrarlayan düşük, IVF/ICSI başarısızlıklarında önemli olabilir.

SCSA: DFI > 20–30 % ve üzeri olduğunda doğal gebelik ya da tüp bebek şansı azalır.

Vasografi: Tıkayıcı azoospermi şüphesinde, sperm kanalı (vas deferens)’in geçiş açıklığını görüntülü olarak inceler.

Test	Ne Süreç	Ne Öğrenilir?
Semen analizi	En az 2 kez	Sperm sayısı, hareket, şekil, hacim, enfeksiyon işaretleri
Hormon testleri	Tek kan alımı	FSH, LH, T, prolaktin, TSH, E2 düzeyleri
Fizik + ultrason	Klinik + görüntü	Varikosel, tıkanıklık, kitle, prostat durumu
Post-ejakülasyon idrar testi	Ejakülasyon (boşalma) sonrası	Retrograd ejakülasyon var mı?
Genetik testler	Kan veya semen DNA	Kromozom bozuklukları, Y‑del, CFTR
Testis biyopsisi	Dokuların mikroskobu	Spermatogenez durumu; tıkanma var mı?
Sperm DNA testleri	Laboratuvar analiz	DNA kırığı, zayıf yapısal bütünlük
Vasografi	Görüntü + kontrast	Semen kanallarında tıkanıklık